Een rollup is een technologie die tientallen of zelfs honderden crypto-transacties samenvoegt tot één pakket op de blockchain. Als je weleens gehoord hebt dat Ethereum te langzaam of te duur is, dan zijn rollups precies de oplossing waar ontwikkelaars al jaren op gegokt hebben. In dit artikel leg ik je uit hoe een rollup werkt, welke soorten er zijn en waarom ze zo belangrijk zijn voor de toekomst van crypto.
Rollups zijn het hart van wat men Layer 2-schaalbaarheid noemt. Ze verwerken transacties buiten de hoofdblockchain, maar publiceren de resultaten er wél op. Dat klinkt abstract, maar het is eigenlijk heel logisch als je het eenmaal snapt. Je leert hier stap voor stap hoe dat in zijn werk gaat.
We bespreken de twee grote typen rollups, hoe ze van elkaar verschillen, welke netwerken ze gebruiken en wat dit voor jou als gebruiker betekent. Geen onnodig jargon, gewoon duidelijke uitleg.
Wat is een rollup precies?
Een rollup bundelt meerdere transacties samen en verwerkt ze buiten de hoofdblockchain. Daarna stuurt het netwerk alleen een samenvatting terug naar de hoofdketen. Dat scheelt enorm veel ruimte en kosten.
Stel je voor dat je tien pakketjes wilt versturen. In plaats van tien aparte ritjes naar het postkantoor, stop je alles in één doos. Dat is in essentie wat een rollup doet. De hoofdblockchain — in de meeste gevallen Ethereum — fungeert als het beveiligde archief. De rollup doet het rekenwerk.
Volgens gegevens van L2Beat verwerken rollups op Ethereum in 2025 gemiddeld meer dan 80% van alle Ethereum-transacties. Dat is een enorme verschuiving ten opzichte van vijf jaar geleden, toen rollups nog nauwelijks bestonden.
Waarom zijn rollups nodig?
Ethereum verwerkt zonder hulp ongeveer 15 tot 30 transacties per seconde. Visa verwerkt er ruim 24.000 per seconde. Dat verschil is problematisch als crypto mainstream wil worden. Bovendien stijgen de gas fees sterk bij drukte op het netwerk.
Rollups lossen dit op door het meeste rekenwerk te verplaatsen. De beveiliging blijft echter gewaarborgd via de hoofdblockchain. Dat is het slimme compromis waar de hele industrie op vertrouwt.
De twee typen rollups: optimistic vs. ZK
Er zijn twee hoofdtypen rollups: optimistic rollups en zero-knowledge rollups (ook wel ZK-rollups genoemd). Ze pakken het beveiligingsprobleem anders aan, maar bereiken hetzelfde doel.
Hoe werkt een optimistic rollup?
Een optimistic rollup gaat er standaard van uit dat alle transacties correct zijn. Vandaar de naam: het systeem is “optimistisch”. Pas als iemand een fout aanvecht, wordt er grondig gecontroleerd.
Dit heet een fraud proof-systeem. Gebruikers hebben een tijdvenster — meestal zeven dagen — om een onjuiste transactie aan te vechten. Als niemand bezwaar maakt, wordt het pakket definitief op de hoofdketen vastgelegd.
Bekende voorbeelden van optimistic rollups zijn:
- Arbitrum — het grootste Layer 2-netwerk op Ethereum qua TVL (Total Value Locked)
- Optimism — gebruikt door grote protocollen zoals Synthetix en Velodrome
- Base — het L2-netwerk van Coinbase, gebouwd op de OP Stack
Het nadeel van optimistic rollups is de opnamevertraging. Wil je geld terugsturen naar Ethereum, dan moet je soms zeven dagen wachten. Er zijn bridges die dit omzeilen, maar die brengen eigen risico’s mee.
Hoe werkt een ZK-rollup?
Een zero-knowledge rollup werkt anders. In plaats van optimistisch te vertrouwen, levert het direct cryptografisch bewijs dat de transacties kloppen. Dat bewijs heet een validity proof of zk-proof.
Het geniale aan zk-proofs is dat je kunt bewijzen dat iets klopt, zonder de onderliggende data te onthullen. Dat is enerzijds sneller — geen wachttijd bij opnames — en anderzijds ook privacyvriendelijker.
Populaire ZK-rollups zijn:
- zkSync Era — ondersteunt smart contracts via ZK-technologie
- StarkNet — ontwikkeld door StarkWare, gebruikt STARK-proofs
- Polygon zkEVM — Polygon’s inzet op ZK-schaalbaarheid
- Scroll — volledig EVM-compatibel ZK-rollup
Het nadeel? ZK-rollups zijn complexer om te bouwen en vereisen zwaardere berekeningen voor het aanmaken van de proofs. In 2025 zijn de kosten daarvoor echter fors gedaald dankzij betere hardware en slimmere algoritmes.
Optimistic rollup vs. ZK-rollup: de vergelijking
Beide typen hebben hun eigen sterktes en zwaktes. Hieronder zie je de belangrijkste verschillen op een rij.
| Kenmerk | Optimistic rollup | ZK-rollup |
|---|---|---|
| Beveiliging | Fraud proof (achteraf) | Validity proof (direct) |
| Opnamesnelheid | ~7 dagen wachttijd | Minuten tot uren |
| EVM-compatibiliteit | Hoog (makkelijk te bouwen) | Groeiend (complexer) |
| Kostenefficiëntie | Goed | Uitstekend op termijn |
| Voorbeelden | Arbitrum, Optimism, Base | zkSync, StarkNet, Scroll |
Veel experts verwachten dat ZK-rollups op de lange termijn domineren. Vitalik Buterin, de oprichter van Ethereum, noemde ZK-technologie in 2023 al “de toekomst van alle schaalbaarheid op Ethereum”.
Wat betekent dit voor jou als gebruiker?
Als je crypto gebruikt, heb je waarschijnlijk al indirect te maken met rollups — ook al wist je het niet. Veel populaire DeFi-apps, NFT-markten en wallets draaien op rollup-netwerken omdat ze sneller en goedkoper zijn.
In de praktijk betekent dit het volgende voor jou:
- Goedkopere transacties — gas fees op rollups zijn vaak 10 tot 100 keer lager dan op Ethereum zelf.
- Snellere bevestigingen — transacties worden in seconden verwerkt in plaats van minuten.
- Dezelfde beveiliging — je profiteert van de veiligheid van Ethereum zonder direct op de drukke hoofdketen te werken.
- Meer keuze in apps — steeds meer protocollen migreren naar rollups voor een betere gebruikerservaring.
Wel is het slim om te weten op welk netwerk je actief bent. Stuur je tokens van Ethereum naar een rollup, gebruik dan altijd officiële bridges. Onofficiële bridges zijn verantwoordelijk geweest voor enkele van de grootste hacks in crypto-geschiedenis, waaronder de Ronin-hack van $625 miljoen in 2022.
De rol van EIP-4844 en blobs in rollup-kosten
EIP-4844, ook wel Proto-Danksharding genoemd, is een upgrade die Ethereum in maart 2024 activeerde. Het introduceerde een nieuw datatype — blobs — waarmee rollups hun data veel goedkoper op Ethereum kunnen publiceren.
Het effect was direct merkbaar. De transactiekosten op grote rollups als Arbitrum en Base daalden na de upgrade met 80 tot 95 procent. Dat maakt rollups voor vrijwel iedereen toegankelijk, ook voor kleine transacties.
Dit is een van de redenen waarom Layer 2-netwerken in 2024 en 2025 explosief zijn gegroeid. Het totale vergrendelde vermogen (TVL) in rollups overschreed in 2025 de grens van 60 miljard dollar, aldus data van DeFiLlama.
Veelgestelde vragen over hoe een rollup werkt
Is een rollup hetzelfde als een sidechain?
Nee, dat is een belangrijk verschil. Een sidechain heeft zijn eigen beveiliging en is niet afhankelijk van de hoofdblockchain. Een rollup publiceert zijn data en bewijzen wél op de hoofdketen. Daardoor erft een rollup de veiligheid van Ethereum, terwijl een sidechain dat niet doet.
Kan ik elke crypto-wallet gebruiken op een rollup?
Meestal wel, zolang de wallet EVM-compatibel is. MetaMask, Rainbow en Rabby werken op de meeste rollups zonder extra installatie. Je voegt simpelweg het rollup-netwerk toe als nieuw netwerk in je wallet-instellingen.
Zijn rollups veilig genoeg om echt op te vertrouwen?
Grote rollups zoals Arbitrum en zkSync zijn inmiddels uitgebreid geaudit en verwerken dagelijks miljoenen transacties. Toch zijn ze nog relatief jong en bevatten sommige nog upgrade keys bij de ontwikkelaars. Kijk op L2Beat.com voor een actuele risicoscore per netwerk voordat je grote bedragen overzet.
Wat is het verschil tussen een rollup en een validium?
Een validium lijkt op een ZK-rollup, maar slaat de transactiedata buiten de blockchain op. Dat maakt het goedkoper, maar minder transparant. Als de data-opslag uitvalt, kunnen gebruikers hun fondsen tijdelijk niet bewijzen. Rollups slaan hun data altijd on-chain op, wat veiliger is.
Samenvatting
- Een rollup bundelt transacties buiten de blockchain en publiceert een samenvatting op de hoofdketen.
- Optimistic rollups vertrouwen transacties standaard en gebruiken fraud proofs achteraf.
- ZK-rollups leveren direct cryptografisch bewijs en hebben geen wachttijd bij opnames.
- Na EIP-4844 zijn de kosten op rollups met 80-95% gedaald, wat ze voor iedereen bereikbaar maakt.
- Gebruik altijd officiële bridges en check risicoscores op L2Beat voor je grote bedragen overzet.
Wil je weten bij welke exchange je het beste crypto kunt kopen? Bekijk dan onze uitgebreide vergelijking van de beste crypto exchanges in Nederland. Klik hier voor de vergelijking.